सकाळपासून सोशल मीडियावर मित्रांच्या आठवणींना उजाळा देणाऱ्या पोस्ट्स, जुन्या छायाचित्रांचा वर्षाव आणि "फ्रेंडशिप फॉरएव्हर"च्या शुभेच्छांचा पूर पाहायला मिळत आहे. हे सगळं पाहताना मलाही माझे अनेक जुने मित्र आठवले. काही अजूनही सोबत आहेत, काही काळाच्या ओघात दूर गेले, तर काही फक्त आठवणींच्या कप्प्यात उरले.पण या निमित्ताने मनात एक वेगळाच विचार आला.खरंच, आजच्या काळात मैत्रीची व्याख्या पूर्वीसारखी राहिली आहे का?एक काळ होता जेव्हा मित्र म्हणजे आपला माणूस. रक्ताच्या नात्यापेक्षाही जवळचा. ज्याच्यासमोर आपण कोणताही मुखवटा घालत नव्हतो. ज्याच्याकडे आपल्या आनंदाचे आणि दुःखाचे दोन्ही हक्काने ओझे टाकू शकत होतो.
आज मात्र परिस्थिती बदलताना दिसते.नाती आहेत, संपर्क आहेत, संवाद आहेत, पण विश्वास आहे का?हा प्रश्न मला सतत पडतो.आजकाल लोकांना मैत्री टिकवण्यापेक्षा ती उपयोगी पडेल अशी ठेवणे अधिक सोयीचे वाटते. अनेक संबंध हे जिव्हाळ्यापेक्षा गरजांवर उभे राहिल्याचे दिसतात. जोपर्यंत उपयोग आहे तोपर्यंत जवळीक आणि उपयोग संपला की नातेसंबंधांचाही शेवट — हे वास्तव अनेकांना अनुभवायला मिळाले असेल.काहींना हे विचार अतिशयोक्ती वाटतील.
काहींना वाटेल, "ज्याला वाईट अनुभव आले तोच असं बोलतो."
पण प्रश्न माझ्या किंवा कोणाच्या वैयक्तिक अनुभवाचा नाही. प्रश्न एका बदलत्या सामाजिक वास्तवाचा आहे.आज अनेकांना स्वतःच्या मनातील गोष्ट दुसऱ्याला सांगण्याची भीती वाटते. कारण उद्या त्याच गोष्टीचा वापर आपल्याविरुद्ध होणार नाही याची खात्री उरलेली नाही. आपल्या कमजोरीवरच एखाद्या दिवशी प्रहार होईल, अशी शंका लोकांच्या मनात निर्माण झाली आहे.विश्वास संपण्याची सुरुवात इथूनच होते.माणसं पूर्वीपेक्षा अधिक जोडली गेली आहेत, पण अधिक एकटी पडली आहेत.
मोबाईलमध्ये हजारो नंबर आहेत, सोशल मीडियावर शेकडो मित्र आहेत, पण संकटाच्या काळात कोणाला फोन करावा हेच अनेकांना समजत नाही. कारण मित्रांची संख्या वाढली असली तरी मित्रपणाची खोली कमी झाली आहे.आपण अशा काळात जगतो आहोत जिथे लोक आपले यश पाहायला तयार असतात; पण आपल्या संघर्षात सोबत चालायला फार कमी जण तयार असतात.कदाचित यामागे प्रत्येकाची धावपळ असेल.करिअरची स्पर्धा, आर्थिक ताण, स्वतःचे प्रश्न आणि सतत पुढे जाण्याची धडपड यामध्ये माणूस अधिकाधिक आत्मकेंद्रित होत चालला आहे. दुसऱ्यांसाठी वेळ देणे, त्यांच्या भावनांना समजून घेणे आणि नात्यांमध्ये गुंतवणूक करणे कमी होत आहे.
पण एक प्रश्न मात्र आजही कायम आहे.आपण ज्या लोकांना मित्र म्हणतो, ते खरोखर आपले हितचिंतक आहेत का?
आपल्यावर संकट आले तर त्यांना खरोखर काळजी वाटेल का?
आपल्या अनुपस्थितीत ते आपली बाजू घेतील का?आपल्या यशात ते मनापासून आनंदी होतील का?या प्रश्नांची उत्तरेच मैत्रीची खरी परीक्षा ठरवतात.तरीही मला वाटते, जग अजून पूर्णपणे बदललेले नाही.आजही काही माणसं आहेत जी मित्रासाठी स्वतःचा वेळ देतात.आजही काही नाती अशी आहेत ज्यांच्यामध्ये स्वार्थापेक्षा विश्वास मोठा आहे.आजही काही लोक मित्राच्या डोळ्यातील वेदना शब्दांशिवाय ओळखतात.अशी माणसं कमी असतील, पण त्यांच्यामुळेच मैत्री हा शब्द अजून जिवंत आहे.म्हणून आज मैत्री दिनानिमित्त फक्त मित्रांना शुभेच्छा देऊ नका.स्वतःलाही एक प्रश्न विचारा —
"मी ज्या प्रकारचा मित्र इतरांकडून अपेक्षित करतो, तसाच मित्र मी कोणासाठी आहे का?" कारण चांगले मित्र मिळणे हा नशिबाचा भाग असू शकतो; पण कोणासाठी तरी चांगला मित्र बनणे हा आपल्या स्वभावाचा आणि संस्कारांचा भाग असतो.काळ बदलत राहील.नाती बदलतील.मैत्रीची व्याख्याही बदलत राहील.
पण विश्वास, निष्ठा, जिव्हाळा आणि संकटात साथ देण्याची वृत्ती कधीही कालबाह्य होणार नाही.कारण शेवटी आयुष्याच्या संध्याकाळी माणूस त्याच्या संपत्तीची, पदाची किंवा प्रसिद्धीची आठवण काढत नाही...तो आठवण काढतो त्या काही मोजक्या माणसांची, ज्यांनी त्याचा हात कधी सोडला नव्हता.आणि कदाचित त्यालाच आपण खरी मैत्री म्हणतो.
लेखक :- अमित अशोक परब
#मैत्रीदिन #खरीमैत्री #विश्वास #नातेसंबंध #माणुसकी #मैत्रीचीव्याख्या #विचारमंथन #मराठीविचार #मराठीलेखन
