ब्रिगेडियर जहांगीर:-पाकिस्तानचे भीषण वास्तव

ब्रिगेडियर जहांगीर:-पाकिस्तानचे भीषण वास्तव

आदित्य धर दिग्दर्शित 'धुरंधर २' (Dhurandhar: The Revenge) या चित्रपटात सुविंदर विकी यांनी साकारलेली ब्रिगेडियर जहांगीर ही व्यक्तिरेखा केवळ एक पात्र नसून, ती सध्याच्या पाकिस्तानच्या दुरावस्थेचे आणि तिथल्या जळजळीत राजकीय-सामाजिक वास्तवाचे एक उत्कृष्ट रूपक (Metaphor) म्हणून मांडली आहे.

दिग्दर्शकाने अत्यंत हुशारीने या पात्राच्या सवयी, त्याची शारीरिक स्थिती आणि त्याचे वागणे याद्वारे संपूर्ण देशाची स्थिती प्रेक्षकांसमोर उभी केली आहे.

चित्रपटात ब्रिगेडियर जहांगीर सतत आजारी, कमकुवत आणि वेन्टिलेटर/ऑक्सिजन सपोर्टवर दाखवला आहे. हे थेट पाकिस्तानच्या सध्याच्या आर्थिक परिस्थितीचे रूपक आहे. ज्याप्रमाणे जहांगीर कृत्रिम श्वासोच्छवासाशिवाय (Ventilator) जगू शकत नाही, त्याचप्रमाणे सध्याचा पाकिस्तान हा आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF), चीन आणि इतर देशांकडून मिळणाऱ्या परदेशी कर्जाच्या 'कृत्रिम ऑक्सिजन'वर कसातरी जिवंत आहे, हे यातून स्पष्ट होते.

ब्रिगेडियर जहांगीर हा चित्रपटात नेहमीच निराश, चिडलेला आणि मानसिकदृष्ट्या अस्वस्थ दिसतो. हे पाकिस्तानमधील अंतर्गत गोंधळ, सतत बदलणारी सरकारे, लष्कर आणि जनतेमधील वाढता संघर्ष आणि संपूर्ण देशात पसरलेले अराजकतेचे वातावरण दर्शवते. देश म्हणून जी हतबलता पाकिस्तान आज अनुभवत आहे, तीच हतबलता जहांगीरच्या चिडचिडीतून व्यक्त होते.

त्याचे सतत आणि अतिप्रमाणात दारू पिणे हे पाकिस्तानच्या राज्यकर्त्यांच्या आत्मघातकी धोरणांचे प्रतीक आहे. स्वतःचे प्रश्न सोडवण्याऐवजी वास्तवाकडे डोळेझाक करणे, दहशतवादाला खतपाणी घालत राहणे आणि स्वतःच्याच विनाशाकडे वाटचाल करणे, ही प्रवृत्ती जहांगीरच्या व्यसनातून दिग्दर्शकाने हुशारीने अधोरेखित केली आहे.

जहांगीरचे आपल्या मुलासोबतचे (मेजर इक्बाल) अत्यंत खराब आहेत आणि तो त्याला सतत कोसताना दिसतो. यात एक मोठा राजकीय संदेश दडला आहे. येथे 'मुलगा' म्हणजेच पाकिस्तानने भारताच्या विरोधात वापरण्यासाठी स्वतः तयार केलेल्या दहशतवादी संघटना आणि कट्टरपंथी घटक आहेत. आज तोच 'मुलगा' (दहशतवाद) उलटून आपल्याच जन्मदात्याला (पाकिस्तानला) डसत आहे. स्वतः निर्माण केलेल्या या भस्मासुरामुळे पाकिस्तान आज अंतर्गत सुरक्षेच्या बाबतीत पूर्णपणे होरपळून निघत आहे आणि हीच खंत जहांगीरच्या तोंडून शाप आणि शिव्यांच्या रूपात बाहेर पडते

 धर यांनी थेट राजकीय भाषणबाजी न करता ब्रिगेडियर जहांगीरच्या पात्राचा वापर करून एका एकेकाळच्या शक्तिशाली लष्करी अधिकाऱ्याचे लाचार आणि जर्जर रूप दाखवले आहे, जे आजच्या पाकिस्तानच्या दुरवस्थेचे हुबेहूब चित्र आहे.

याच जहांगीरबद्दल आणि या चित्रपटातील आणखी काही दृश्यात्मक रूपकांबद्दल थोडसं!!!!

पण पुढच्या लेखात तोपर्यंत 

क्रमशः